Op 25 juli 2000 werd er in Bombay een poging gedaan om Bal Thackeray, de 73-jarige leider van de fundamentalistische hindoepartij Shiv Sena, te arresteren. De charismatische leider, die dictators als Adolf Hitler als voorbeeld kiest, werd vervolgd wegens zijn aandeel in de rassenonlusten in 1992/1993, die duizenden mensen het leven kostten. De bevolking van Bombay bleef die dag beangstigd binnenshuis; de aanhangers van de Shiv Sena hadden immers aangekondigd het openbare leven stil te leggen en "bloed op de straat te laten vloeien" indien hun leider werkelijk gearresteerd zou worden. Later op de dag kwam het opluchtende nieuws dat hij alweer bijna direct in vrijheid was gesteld: de aanklacht zou na zeven jaren zijn verjaard. In het vonnis zou rekening gehouden zijn met de spanningen en angst in de samenleving in Bombay.
Tijdens haar residency in het Fukuoka Asian Art Museum in Japan werkte de Indiase kunstenares Nalini Malani samen met de Japanse Butoh danser Harada Nobuo aan de video-installatie/theaterstuk 'Hamletmachine'. Het geheel bestaat uit vier videoprojecties, waarbij een daarvan wordt geprojecteerd op een laag zout op de grond, een verwijzing naar de zoutmars van Gandhi. Startend vanuit de lichaamsdelen die symbool staan voor de verschillende Indiase kasten verbeeldt de installatie hoe de verdwazing van het rechtse hindoefanatisme tot ontwrichting van de maatschappij leidt. Het ritme van de beelden wordt langzaam opgebouwd tot een pulserend hoogtepunt in de brand van de sloppenwijk Behrampad, waar eens Hindoes en moslims vreedzaam samen woonden. Een van de overlevende vrouwelijke slachtoffers schreeuwt in woede in het Hindi uit: "Wij zijn broeders en zusters. Hoe lang moet deze vijandigheid nog duren? Waarom zijn jullie erop uit om dit land te gronde te richten? Geef daar eens antwoord op!"
Deze video-installatie kan door zijn politieke stellingname naar het lijkt niet in India getoond worden in de drie National Gallerys of Modern Art in Bombay, New Delhi of Calcutta, en een privé-galerie moet rekening houden met molest en ingeslagen ruiten (zoals in 1999 bij de vertoning van de film 'Fire' in de Eros bioscoop in Bombay). Over deze productie schreef Nalini Malani in Japan het volgende: "'Hamletmachine' is een bewerking van Shakespeare's 'Hamlet' door de Duitse schrijver Heiner Müller. Het personage Hamlet is erg relevant voor het huidige politieke klimaat in India. We staan op de drempel van een tijdperk van fanatisme, en de partij die bij iedere verkiezing wint – en de verkiezingen volgen elkaar snel op – is die van de hindoefundamentalisten. Gelukkig is het deze partij, de BJP, nog niet gelukt een absolute meerderheid te behalen, dus hebben we nog steeds een centrumcoalitieregering. Bij iedere verkiezing winnen de hindoefundamentalisten er een paar zetels bij. De bovenlagen van de Indiase stedelijke samenleving schurken steeds meer tegen deze fundamentalistische ideologie aan, omdat zij er belang bij hebben om voor hen door het stof te gaan. Zelfs een deel van de intellectuele gemeenschap begint te aarzelen; kunstenaars, schrijvers, dichters en toneelmensen begeven zich op een hellend vlak en dreigen naar rechts te vallen. India is Hamlet; nooit echt weten waar je heen wilt, wat te beslissen en daardoor steeds de verkeerde beslissingen nemen. Om Heier Müller te citeren: "'Hamletmachine' kan worden gezien als een pamflet tegen de waan van de onschuld". Wat India betreft slaat deze 'waan van de onschuld' op het besluit van mei 1998 om ondergrondse kernproeven te doen en vervolgens te beweren dat kernwapens 'ter afschrikking' dienen. Mamhai, Manbai, Mayambu, Mombaim, Mombayn, Mumbai, Boabaim, Boavida, Bombahia, Bombaiin, Bombayim, Bombeye, BoonBay, Bombay, Bambai, Slumbay. Dit is mijn stad, met ruim 16 miljoen inwoners. Uit de vele namen blijkt z'n lange geschiedenis. In het vorige decennium hebben de hindoefundamentalisten voortdurend geprobeerd om de herinnering aan deze geschiedenis weg te vagen. Alsof ze denken dat ze door de naam te veranderen in het volkse 'Mumbai' de historische herinnering van het volk te kunnen uitwissen. In zekere zin spoort dit met de rechtse methodiek van het verkondigen van valse universele waarheden die het bestaan ontkennen van groepen die niet binnen de ideologie passen. Een van de oogmerken van het fascisme is het onzichtbaar maken van alles wat buiten de opvatting van de eigen groep valt. Het uitsluiten van bepaalde groepen in onze samenleving is al duizenden jaren een probleem door het kastensysteem. Binnen dit systeem stelt de positie van de vrouw al helemaal niets voor. De Indiase droom om een democratisch land te worden, werd in 1947 verwerkelijkt door het verwerven van onafhankelijkheid van Engeland Maar voor de Republiek India goed en wel op gang kwam, was er sprake van een afscheiding en wilde Pakistan een autonoom islamitisch land worden. Het bloedbad dat daarop volgde laat nog tot op de dag van vandaag z'n sporen na. Deze fundamentele problemen vormen een constante bedreiging voor de ontwikkeling van een meer socialistisch India en worden door anderen misbruikt voor eigen gewin. De rellen in Bombay in januari 1993 waren daar een duidelijk voorbeeld van. In de grote sloppenwijk Behrampada wonen veel islamitische gezinnen; de Hindoegezinnen vormen er een minderheid. Na de schokkende onlusten in Bombay op 6 december 1993 die volgden op de verwoesting van de Ayodhya Moskee, sloeg er een golf van geweld over de sloppenwijk heen. De maffia wilde dit begeerde stuk grond ontruimd zien en daartoe werd een situatie van terreur geschapen waarin de ene gemeenschap (Hindoes) de andere (moslims) zou aanvallen, of andersom. Er werd brand gesticht met benzinebommen en vele onderkomens gingen verloren. Wat erger was, was dat het over tientallen jaren opgebouwde onderlinge vertrouwen tussen met elkaar levende culturen in één nacht in vlammen opging. Het probleem van the fascisme bestaat niet alleen in mijn deel van de wereld, of in Europa. Ook in Japan komt het voor. Ik heb de luidruchtige, bombastische demonstraties gezien van de Uyoku (rechtervleugel) in Tokio en Fukuoka, in hun colonnes van zwarte busjes en een overdaad aan Japanse vlaggen, waarmee ze agressief zwaaiend en schreeuwend op zondag over de boulevards rijden. Zelfs het hakenkruis verschijnt als graffiti op bruggen en muren."
– Johan Pijnappel |
Camera: Hiroake Kanemitsu Seiji Ishikawa,Shiro Nozaki, Nalini Malani
Montage: Nalini Malani, Toshiya Kuroiwa
Dans: Nobuo Harada
Stem: Nandini Bedi
Productie: Fukuoka Asian Art Museum, Max Müller Bhavan Bombay
Nalini Malani, 1946, Karachi (India)
Woont en werkt in Bombay (India)
|
|
2 0 0 0 
