In het noorden van Griekenland ligt een plaats met de naam Drama, een toepasselijke naam voor een plaats waar veel vluchtelingen woonden/wonen, waaronder de grootouders van Angela Melitopoulos. In het Grieks betekent het woord 'drama' ook scène, vertelling of toneelstuk. Alle betekenissen van het woord zijn essentieel in het verhaal van Melitopoulos, waarbij zij tijdens het festival bij de geprojecteerde beelden zij live de tekst zal presenteren. Door Winny Matthias zal het quadrafonische geluid eraan toegevoegd worden. Door deze vorm van presentatie te kiezen, vraagt ze aandacht voor de relatie van het hier en nu en de geschiedenis, van de herinnering en het vergeten, van het persoonlijke en het collectieve, het algemene en het bijzondere, begrippen die zo kenmerkend zijn voor dit project.
Melitopoulos' verhaal is gebaseerd op twee verhalen, die zij door elkaar vertelt: het ene is het verhaal van haar grootvader, het andere dat van haar vader. Dat van haar grootvader en zijn generatiegenoten is het verhaal van de deportatie van grote groepen mensen uit Klein-Azië naar het noorden van Griekenland, vlak na de eerste wereldoorlog (1923). Het verhaal van haar vader is het verhaal van de Bulgaarse overheersing van het noorden van Griekenland in de Tweede Wereldoorlog. Bulgarije en Duitsland waren destijds bondgenoten en vele bewoners van Noord-Griekenland vluchtten naar Wenen, en werden daar alsnog opgepakt en als dwangarbeider tewerkgesteld in Hitlers Duitsland. De specifieke verhalen van haar vader en haar grootvader worden ondersteund door de verhalen van lotgenoten. Zij vertellen hun verhaal vanuit hun eigen perspectief als vluchteling en ofschoon het niet mogelijk bleek te zijn om een volledige historische reconstructie te maken omdat sommige archieven, zoals bijvoorbeeld de Turkse, nog steeds niet toegankelijk waren, ontstaat door deze persoonlijke verhalen heen een beeld van de ontwrichtende werking van deze gebeurtenissen op het leven van de betrokkenen.
Begin deze eeuw, na de Eerste Wereldoorlog, waren er grote groepen vluchtelingen: het Oostenrijks-Hongaarse rijk viel uiteen, evenals het Ottomaanse en het Russische. Het was een verwarrende tijd, waarin nieuwe staten ontstonden en als gevolg van internationale verdragen nieuwe grenzen geëerbiedigd moesten worden. De nieuwe verdeling van grondgebied leverde ook een nieuwe opbouw van de bevolking op, en menige nieuwe staat bleek grote groepen minderheden binnen de grenzen te herbergen. Vervolgens ontstonden er nieuwe politieke systemen in Duitsland en in Spanje, en opnieuw gingen grote groepen gedwongen op reis.
Wat Melitopoulos bezighoudt, is niet het streven naar volledigheid van het historische beeld, maar het proces van het iedere keer aanpassen van de ervaring/herinnering aan veranderende omstandigheden, om te integreren in de verschillende contexten. Daarbij spelen vragen als: waardoor kan een mens zich iets herinneren, welke invloed heeft die herinnering en wat bepaalt de duur van een herinnering? Wat ooit een ogenblik was, kan in de herinnering minuten worden, en iets wat dagen, maanden of jaren duurde kan worden teruggebracht tot één zin of één beeld. De relatie tussen de gebeurtenis en de herinnering weegt mee in de manier waarop het beeld behandeld is. In een weefsel van beelden en verhalen hebben alle episoden hun specifieke vorm, de verschillende locaties worden gerepresenteerd in verschillende snelheden en verschillende bewegingen van gegenereerde beelden en geluiden. De stemmen die de fragmenten vertellen, zijn de onzichtbare draden die de verschillende delen met elkaar verbinden. Dat wat niet verteld kan worden, heeft zijn plek gekregen in het zwart tussen de beelden in. Iedere locatie verschijnt als een bepaalde tijdszone en naarmate de beelden in het verleden liggen, zijn ze meer bewerkt. Het hier en nu wordt weergegeven in real-time, halve snelheid is gerelateerd aan de documentaire tijdszone van de tweede generatie in Griekenland en Wenen en de dynamische bewegingen zijn gekoppeld aan de gegenereerde beelden van plaatsen en van lange wegen dwars door Europa die niet uit eigen ervaring bekend zijn maar uit de verhalen van anderen. De verhalen van deze vluchtelingen zijn generatie na generatie aan elkaar doorgegeven en meestal niet te vinden in de officiële geschiedenisboekjes. Verhalen vertellen betekent eveneens een zich herinneren, een plaatsen en herplaatsen van gebeurtenissen in de eigen geschiedenis en in de geschiedenis van hen die je omgeving vormen. Een verbinding maken van het eigene met het andere, van het collectieve met het persoonlijke. In het vertellen van de verhalen en het zoeken van de fragmenten om dit te kunnen doen, heeft ook het vergeten een plaats, een vergeten op persoonlijke en op collectieve schaal, het vergeten van een minderheid in de geschiedenis van een meerderheid. Een vergeten van gisteren dat zich vermengt met een vergeten van vandaag en van eergisteren.
De video geeft een beeld van een hypertekst-achtige manier van omgaan met geschiedenis, vergelijkbaar met de manier waarop men zich iets herinnert. Associatief heen en weer schietend door de tijd en de verhalen, door het algemene verhaal, dat te groots is om te bevatten, te omvattend om te begrijpen, en het zeer nabije, persoonlijke. Alleen in een menselijke maat, in het individuele verhaal kan geschiedenis verteld worden en worden er momenten in een stroom gecreëerd waarin deze even een vorm krijgt. Als de vader terugkeert naar de plek waar hij tijdens de oorlog geïnterneerd was, is er weinig meer wat herkenbaar te relateren valt aan zijn geschiedenis. De gebouwen hebben een geheel andere bestemming gekregen en van de daar op dat moment aanwezige mensen weet niemand meer wat er daar ooit gebeurd is en waarvoor het gebouw ooit gediend heeft. Er is een vaag bewustzijn van verhalen, maar de wereld van de hedendaagse bewoners en van vroegere bewoner sluiten niet op elkaar aan. De man kijkt met andere ogen naar deze omgeving en ziet iets anders dan het gras dat groen is en de bomen die er staan, al voegt hij deze nieuwe beelden aan zijn geschiedenis toe. Hij die zich herinnert staat tegenover mensen die zich niet dit (kunnen) herinneren, en het niet-vertelbare blijft daarbij in de lucht hangen.
 Carla Hoekendijk
|
Musicus: Winny Matthias
Angela Melitopoulos ° 1961, München (Duitsland)
Lives and works in Keulen (Duitsland)
|
|
1 9 9 9 
